internet-ichri-national-network

پس از ده سال انتظار برای راه‌اندازی آنچه ابتدا در ایران «اینترنت ملی» خوانده شده بود، سرانجام در هفتم شهریور ماه ۱۳۹۵ فاز اول آنچه به عنوان «شبکه ملی اطلاعات» نامیده می‌شود، توسط اسحاق جهانگیری، معاون اول حسن روحانی افتتاح شد. اما «شبکه‌ ملی اطلاعات چیست»؟ چه کارکردهایی دارد و علیرغم صحبت‌های ضدونقیض مسوولین درباره ویژگی های یک پروژه ملی در ایران، معنی راه اندازی آن برای کاربران ایرانی چیست؟

در این نوشته به ده سوال عمده‌ای پرداخته‌ایم که همواره درباره «اینترنت ملی» و یا آنچه هم اکنون به عنوان «شبکه ملی اطلاعات» معرفی شده مطرح می شود. سوالاتی در مورد کارکرد و ویژگی‌های این شبکه که افتتاح فاز اول این شبکه از حجم آن نکاست و از ابهامات گرانترین پروژه حکومتی در زمینه اینترنت، کم نکرد.

اسحاق جهانگیری معاون اول حسن روحانی در سخنرانی خود در مراسم افتتاحیه این شبکه گفت: «برای این کار بزرگ حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان طی سه سال سرمایه‌گذاری شده است که سهم بخش دولتی ۲۰ درصد و سهم بخش غیردولتی ۸۰ درصد بوده است. البته سهم ۲۰ درصدی دولت نیز به روش‌هایی غیر از استفاده از بودجه هزینه شده است.» اما درباره بودجه مصرف شده برای شبکه ملی اطلاعات روایت‌های گوناگونی وجود دارد که به دلیل عدم شفافیت در این مورد مشخص نیست دقیقا چه مبلغی برای این پروژه هزینه شده است.

در سال ۱۳۸۴ بودجه لازم برای پیاده سازی شبکه ملی اطلاعات که در آن زمان اینترنت ملی شناخته می‌شد، مبلغی معادل یک میلیارد دلار معادل (حدود ۹۰۰ میلیارد تومان) پیش بینی شده بود که با بعد از فراز و نشیب‌هایی در مجلس شورای اسلامی در نهایت مبلغ ۵۶۶ میلیارد تومان بین سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸ برای اجرای این طرح به شرکت مخابرات ایران که وابسته به دولت بود و همچنین شرکت ارتباطات زیرساخت اختصاص یافت. همچنین در مرداد ۱۳۸۶ با تصویب شورای اقتصاد وزارت ارتباطات مبلغ ۳۵۰ میلیارد تومان به این طرح اضافه کرد.

در دولت حسن روحانی نه تنها بودجه‌ای به طرح شبکه ملی اطلاعات اختصاص نیافت بلکه با حذف بودجه آن از برنامه ششم توسعه باعث اعتراض‌های بسیار از طرف رسانه‌ها و افراد اصولگرا شد. گرچه محمود واعظی وزیر ارتباطات و فن آوری اطلاعات نه به طور رسمی ولی در شبکه اجتماعی کلوب این موضوع را تکذیب کرد. با این وجود به گزارش خبرگزاری مهر اسحاق جهانگیری معاون اول حسن روحانی در سخنرانی خود در مراسم افتتاحیه این شبکه گفت: «طی سه سال گذشته برای این پروژه۲۰هزار میلیارد تومان هزینه شده است.» در مجموع به نظر میرسد این پروژه از روز نخست تا امروز مبلغی در حدود بیش از بیست و یک هزار میلیارد تومان هزینه داشته است.

۱. شبکه ملی اطلاعات یا اینترنت ملی؟

آنچه مسوولین ایران ده سال پیش آن را «اینترنت ملی» نامیدند و برخی مواقع حتی از آن به عنوان «اینترنت حلال» هم نام برده شد هم اکنون به «شبکه ملی اطلاعات» تغییر نام داده است. در فروردین سال ۹۰، معاون نظارت و هماهنگی در سیاست‌های اقتصادی معاون اول محمود احمدی نژاد رئیس جمهور وقت این شبکه را اینچنین توصیف کرد که «نخستین شبکه اینترنت حلال که از سایت‌های غیراخلاقی پاک شده است، برای نخستین بار در ایران راه‌اندازی می‌شود.» علی آقا محمدی با بیان اینکه مقدمات راه‌اندازی این شبکه در کشور آماده شده است حتی مدعی شد که «می‌توان شبکه اینترنت حلال را توسعه داد و به سایر کشورهای اسلامی و همسایه متصل کرد.»

برداشت اولیه از طرح موضوع اینترنت ملی این بود که قرار است با ایجاد یک شبکه داخلی، دسترسی کاربران داخل ایران را به شبکه جهانی اینترنت قطع کرد. اما پس از مدتی مسوولان متوجه شدند که چنین اقدامی عملا امکان پذیر نیست چرا که عملا فعالیت موسسات آموزش عالی، بانک‌ها، شرکت‌ها، دستگاه‌های دولتی، پلیس، و بسیاری دیگر از نهادها و موسسات عملا می‌توانست مختل شود. به علاوه در صورت جدا کردن ایران از اینترنت جهانی، باید برای همه این موسسات مجوز دسترسی صادر می‌شد که به علت تنوع و گسترده بودن آنها، عملا طرح جداسازی را بی اثر و یا اجرای آن را با مشکلات جدی ایجاد می‌کرد.

برای همین موضوع «اینترنت ملی» از دستور کار خارج شد. هم اکنون آنچه «شبکه ملی اطلاعات» نامیده می‌شود، مبتنی بر ایجاد شبکه‌ای است که کاربران ایرانی بتوانند از امکاناتی مانند جستجوگر، ای‌میل، مبادلات بانکی و تجاری و در نهایت محتوای تولید شده در داخل ایران بدون دسترسی به خارج از کشور استفاده کنند. درحالی که همچنان شهروندان با محدودیت‌های کنونی مثل فیلترینگ به اینترنت جهانی دسترسی خواهد داشت. اما مقامات امیدوارند که با توجه به وعده سرعت بیشتر و قیمت پایین‌تر سرویس‌های داخلی، مردم از آنها استفاده کنند.

بررسی‌های کمپین نشان می‌دهد که این شبکه نه «اینترنت ملی» و نه حتی «اینترانت ملی» است. بلکه یک شبکه‌ داخلی است که محتوای تولید شده به زبان فارسی را در داخل ایران برای کاربرانی که از آن استفاده می‌کنند، با سرعت بیشتری ارائه می‌کند. تا این مرحله تنها سرعت کاربر بیشتر می شود. اما این بخش زمینه‌ای است برای مراحل بعدی که امکان شناسایی و نظارت بر ارتباطات کاربران را فراهم می‌کند.

۲- راه اندازه گران‌ترین پروژه اینترنتی به چه منظوری است؟

از بررسی سیاست‌های اعمال شده در حوزه اینترنت چنین برمی‌آید که مهمترین نگرانی مسوولان ایرانی که آنها را برای ایجاد «شبکه ملی اطلاعات» تشویق کرده است، نگرانی از مسائلی چون دسترسی شهروندان به اطلاعات آزاد، برقراری امنیت و حفاظت از اطلاعات نهادها و موسسات داخلی از جمله بانک‌ها و سازمان‌های دولتی، فقدان امکان کنترل و نظارت بر ارتباطات بین شهروندان و در نهایت سرعت و قیمت تمام شده اینترنت است. اگر چه موضوع قیمت و سرعت و امنیت اطلاعات نهادهای داخلی کشور، سه موضوع مهم می تواند قلمداد شود، اما عملا جهت گیری سیاست های اینترنتی کشور که مسوولان را برای شکل دهی «شبکه ملی اطلاعات» تشویق می‌کند، عملا متمرکز بر کنترل کردن دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت و همچنین قابلیت ردیابی و نظارت بر ارتباطات آنهاست. وقتی مردم از سرویس‌هایی استفاده می‌کنند که سرورهای آن در خارج از کشورهستند، عملا امکان رصد کردن ارتباطات آنها به جز با هک کردن امکان پذیر نیست. در حالی که اگر این سرورها در ایران باشند به راحتی می‌توانند همه این ارتباطات را در اختیار داشته باشند.

به خاطر همین رویکرد است که نهادهای امنیتی ایرانی به دولت فشار می آورند که این شبکه ملی سریعتر راه اندازی شود. بررسی‌های و تحقیقات کمپین بین المللی حقوق بشر در ایران نشان می‌دهد پروژه‌ای که تحت عنوان شبکه ملی اطلاعات پس از بیش از ده سال راه اندازی شد، در واقع واکنشی به فشارهای اعمال شده از سوی مقامات عالی جمهوری اسلامی است تا راه اندازی شبکه‌ای که اهداف اولیه‌ای که مدعی آن بوده را انجام بدهد.

یکی از پیمانکارانی که در طراحی و پیاده سازی این شبکه همکاری داشت به کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران گفت: «ما تا بخشی از پروژه همکاری داشتیم اما در میانه راه به دلیل فشار‌هایی که از سمت نیروهای امنیتی برای پاک کردن اینترنت وارد شد، این پروژه از اینترانت ملی هم تقلیل پیدا کرد به تنها یک شبکه بسته داخلی برای تحویل محتوا. به این صورت که با استفاده از تجهیزات کشینگ سیسکو (Cisco Caching Server) عملا یک CDN داخلی را به نام شبکه ملی اطلاعات راه اندازی کردند تا در برابر فشارهای نیروهای امنیتی [برای راه اندازی سریع‌تر شبکه] زمان بخرند.»

شبکه تحویل محتوا یا سی‌دی‌ان در واقع یک شبکه بزرگ از سرورهایی است که در چندین نقطه جعرافیایی مستقر هستند. این شبکه‌ها با هدف رساندن هرچه سریع‌تر محتوای مورد نظر به کاربر راه اندازی می‌شوند. برای مثال اگر کاربری در شهر مشهد درخواست دسترسی به وب‌سایتی که میزبان سایت در تهران است را بدهد، در صورت وجود شبکه تحویل محتوا نیاز نیست تا مسیر از مشهد تا تهران طی شود بلکه با وجود یک شبکه تحویل محتوا در میانه راه،‌ وب‌سایت مورد نظر کاربر سریع‌تر به دست او خواهد رسید. سریع‌تری شدن دسترسی به وب سایت‌ها در این شبکه تنها در صورتی اتفاق خواهد افتاد که وب‌سایت‌ها به صورت فیزیکی در ایران میزبانی شده باشد.

۳. دلیل علاقه نهادهای امنیتی به شبکه ملی اطلاعات و اینترنت چیست؟

بررسی‌های کمپین نشان می‌دهد که در جلسات عالی سیاست‌گذاری و حتی جلساتی که برای اجرای شبکه ملی اطلاعات تشکیل می‌شد، کارشناسان وابسته به سازمان‌های امنیتی و اطلاعاتی، نه تنها حضور داشته‌اند، بلکه ازاعضای اصلی و تعیین کننده این سیاست‌ها بودند. با توجه به آنکه سپاه پاسداران مالک شرکت مخابرات ایران است، می‌تواند همه ارتباطات آنلاینی را که روی این شبکه توسط کاربران ایرانی انجام می‌شود را رصد کند و به آن دسترسی داشته باشد.

در رابطه با فشار‌های نیروهای امنیتی و اطلاعاتی یکی از پیمانکارانی که در طراحی و پیاده سازی این شبکه همکاری داشته است به کمپین گفت: «نهاد‌های امنیتی که در اکثر جلسات مامورین آنها با اسم‌ و فامیل‌های ناشناس و جعلی شرکت می‌کنند اعتقاد دارند اینترنت را نمی‌شود کنترل کرد، بنابراین راهی جز مسدود کردن دروازه‌های شبکه به خارج و داخل کشور نداریم. یعنی همان سیاستی که در دوران محمود احمدی‌نژاد دنبال می‌شد. به عبارت ساده می‌خواهند یک اینترانت راه اندازی کنند.»

تحقیقات کمپین نشان می‌دهد بخشی از این فشار‌ها مستقیما توسط بیت رهبر ایران، آیت الله خامنه‌ای اعمال می‌شود، تا جای که حتی در جزییترین موارد سیاست‌گذاری دسترسی به اینترنت نیز مستقیما دخالت می‌کند و وزارت ارتباطات را به انجام فرمان‌های خود وادار می کند.

به عنوان نمونه یک منبع آگاه در وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات به کمپین گفت: «بیت رهبری با عنوان اینکه گزارش‌هایی که از مردم دریافت کرده است نشان‌دهنده نگرانی مردم از بازی‌های آنلاین است، اینطور دلیل می آورد که چون بیشتر بازی‌های آنلاین متعلق به شرکت‌های غیر ایرانی است و از خارج از ایران مدیریت می‌شود، بسیار مخرب هستند و باعث مشکلات زیادی برای خانواده‌ها شده‌اند.»

از جمله آیت‌الله خامنه‌ای رهبر ایران، بارها مسوولین اجرایی کشور را به خاطر تعلل در راه اندازی این شبکه که بیش از ده سال از آغاز آن می‌گذرد، مورد سرزنش قرار داد. برای مثال او در تاریخ ۳ شهریور ۱۳۹۵ گفت: «شبکه‌ ملّی اطّلاعات را -که خیلی مهم است آن شبکه‌ی داخلی- ما هنوز پیش نرفته‌ایم؛ خب، با اینکه آقای واعظی هم معتقد به این قضیّه هستند و دوستان همه معتقدند به این قضیّه امّا این پیشرفت نداشته؛ این را بایستی ان‌شاءالله دنبال کنیم که ضربه‌های بی‌جبرانی نزنیم.»

۴. آیا شبکه ملی اطلاعات، امنیت دستگاه‌ها و سازمان‌های متصل به آن را تضمین می‌کند؟

پاسخ کوتاه به این سوال قطعا منفی است. بر اساس گفته اسماعیل رادکانی، معاون بهره برداری و مدیریت شبکه شرکت ارتباطات زیرساخت امنیت شبکه ملی اطلاع را دو ماژول دیداس پروتکشن و شناسایی و مقابله با فیشینگ «تضمین» می‌کنند، اما این در حالی است که بسیاری از حمله‌های سایبری قدرتمند مانند ویروس استاکس‌نت حتی بدون اینترنت به شبکه ایران نفوذ کرد و فعالیت تخریبی خود را انجام داد. بنابراین حتی اگر ما این دو ماژول معرفی شده را از نظر قدرت مقابله با حملاتی که برای آنها طراحی شدند در سطح بالایی در نظر بگیریم،‌ استفاده از عبارت «تضمین امنیت» برای این شبکه صرف داشتن این دو ماژول بیشتر به یک شوخی شبیه است.

حمله‌های DDoS و فیشینگ با وجود متداول بودن، نوع پیشرفته‌ای از حمله به حساب نمی‌آیند. در حمله DDoS که با هدف از دسترس خارج کردن یک وب‌سایت صورت می‌گیرد، حمله کننده تلاش می‌‌کند تا بار زیادی بر روی سرور با ارسال درخواست‌های ممتد و سریع ایجاد کند، تا جایی که سرور دیگر قادر به پاسخ دادن به این درخواست‌ها نباشد.

هر دو این تکنیک‌ها از تکنیک‌های رایج هکر‌های حکومتی ایران به وب‌سایت‌های منتقدین سیاسی است. به عنوان نمونه در روزهای نزدیک به انتخابات مجلس شورای اسلامی برخی از وب سایت‌های مرتبط با اصلاح طلبان از جمله وب سایت «گام دوم» تحت حملات شدید DDoS قرار داشتند و به صورت متناوب از دسترسی خارج می‌شدند.

۵. آیا این شبکه امنیت کاربران را در خطر قرار خواهد داد؟

این نگرانی جدی کاربران ایرانی است. با توجه به عملکرد چند سال گذشته دستگاه‌های امنیتی که بدون توجه به قوانین و بدون طی مراحل قانونی و با اقداماتی مانند هک کردن کاربران، برای به دست آوردن اطلاعات و محتوای ارتباطات آنها اقدام کرده اند و استیلای این نهادها بر سیستم مخابراتی کشور، امنیت کاربران به راحتی می تواند به خطر بیافتد. اظهارات مسوولین ایرانی هم این موضوع را تایید می کند.

برای مثال نصرالله جهانگرد معاون وزیر ارتباطات طی سخنرانی که در روز افتتاح فاز نخست شبکه ملی اطلاعات داشت اعلام کرد که احراز هویت در این شبکه الزامی است. به گفته جهانگرد در شبکه ملی اطلاعات کلیه اتصال‌ها اعم از ثابت و یا سیار دارای هویت واحدی خواهند بود و اگر کاربری دارای شناسه نباشد، قابلیت سرویس دهی به او وجود ندارد.

هر چند جهانگرد پس از پایان همین سخنرانی خود در پاسخ به پرسش یک خبرنگار درباره احراز هویت کاربران در شبکه ملی اطلاعات گفت: «احراز هویت کاربران به این معنی نیست که دیتای رد و بدل شده آنان را زیر نظر داریم.»

متصل کردن هر کاربر و احراز هویت آن به روشی که اعلام شده خطر امنیتی را نیز برای آن کاربر در پی خواهد داشت. به این ترتیب که تمام فعالیت‌های آنها ذخیره خواهد شد، به صورتی که هر زمانی که مقامات امنیتی و قضایی بخواهد می‌توانند به راحتی به سیاهه فعالیت‌های آن فرد در اینترنت دسترسی داشته باشند. در حال حاضر به دلیل آنکه هیچ نوع احراز هویتی وجود ندارد چنین خطری کاربران ایرانی را تهدید نمی‌کند اما بر اساس برنامه احراز هویتی که در شبکه ملی اطلاعات طراحی شده است، پس از راه اندازی این مرحله هر کاربر باید با کد ملی خود وارد شبکه اینترنت شود.

بنابراین تمام فعالیت‌های او به راحتی قابل شناسایی است. بدین ترتیب حریم شخصی کاربران عملا زیر نظر دستگاه‌های امنیتی خواهد بود.

۶. آیا در صورت استفاده از شبکه ملی اطلاعات،‌ دسترسی کاربران به اینترنت جهانی قطع خواهد شد؟

با وجود گفته‌های مسوولین ایرانی مبنی بر اینکه استفاده از شبکه ملی اطلاعات مانع دسترسی به شبکه جهانی اینترنت نمی‌شود، تحقیقات کمپین نشان می‌دهد در مواردی حتی شرکت‌های ارائه دهنده اینترنت این موضوع را با مشتریان خود در میان گذاشته‌اند که در صورت استفاده از شبکه ملی اطلاعات آنها قادر نخواهند بود تا به وب‌سایت‌های خارج از ایران دسترسی پیدا کنند.

عکس پنل فروش اینترنت ملی در وب‌سایت مشترکین شرکت آسیاتک

عکس پنل فروش اینترنت ملی در وب‌سایت مشترکین شرکت آسیاتک

به عنوان نمونه شرکت آسیا‌تک به کاربران خود هشدار داده است که در صورت استفاده از «اینترانت (شبکه ملی اطلاعات)» فقط به وب‌سایت‌های داخلی دسترسی خواهند داشت و استفاده از وب‌سایت‌های خارجی و شبکه جهانی اینترنت برای آنها امکان پذیر نخواهد بود.

با این حال این امکان برای کاربران وجود دارد که علاوه بر شبکه ملی اطلاعات بتوانند به اینترنت جهانی هم به صورت جداگانه دسترسی داشته باشند.

۷. منفعت استفاده از شبکه ملی برای کاربران ایرانی چیست؟

کاهش هزینه و افزایش سرعت. این دو عاملی است که مسوولین ادعا می‌کنند حداقل منافع استفاده از شبکه ملی اطلاعات است. اما در عمل چنین چیزی صورت نخواهد گرفت چرا که افزایش سرعت و کاهش قیمت فقط و فقط در صورتی برای کاربر رخ خواهد داد که از محتوای داخلی کشور ایران در این شبکه استفاده کند. یعنی اگر کاربر برای تماشای یک ویدیو از سایت یوتیوب استفاده کند سرعت و قیمت برایش تغییر نخواهد کرد،‌ در حالی که اگر کاربر برای مشاهده همان ویدیو از نمونه‌های داخلی یوتیوب مانند وب سایت آپارات استفاده کند، هم سرعت بهتری خواهد داشت و هم قیمتی معادل یک سوم قیمت معمول را خواهد پرداخت.

در مورد کاهش قیمت در صورت استفاده از سرویس‌های داخلی شهاب وهاب‌زاده معاون فنی شرکت آسیاتک به وب‌سایت زومیت که اخبار حوزه تکنولوژی و اینترنت را پوشش می‌دهد گفت: «قیمت استفاده از شبکه ملی اطلاعات برای کاربر باید یک سوم شبکه جهانی باشد. یعنی اگر برای باز کردن وب‌سایت گوگل کاربر باید مبلغ A ریال پرداخت کند برای باز کردن سایت زومیت که در داخل کشور است یک سوم این مبلغ را پرداخت می‌کند و این بر عهده شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی است که این تفکیک را انجام دهند.»

۸. آیا میزبانی از محتوای اینترنت در داخل کشور عملی است؟

انجام این میزبانی در داخل کشور کاملا عملی است اما به دلیل ناامنی فضای اینترنتی که برای شرکت‌های ایران وجود دارد، این شرکت‌ها علاقه‌ای به قراردادن سرور‌های خود در داخل کشور ندارند و از این امکانات استقبال نمی‌کنند.

محمود واعظی در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۹۴ در نشست برسی مشکلات و چالش‌های OTT و شبکه‌های اجتماعی داخلی گفت مدیران شرکت‌ها به طور خصوصی به او گفته‌اند «بسیاری از ایرانی‌ها ترجیح دهند سرورشان در خارج از کشور مدیریت شود. چرا که در صورت فیلتر شدن مشتریان خارجی خود را از دست نخواهند داد.»

اما فیلترینگ تنها نگرانی مالکین سایت‌های اینترنتی نیست. تاریخ ۱۰ شهریور ماه تعدادی از وب‌سایت‌های خبری ایران به دلیل آنکه اسناد فساد شهرداری تهران نه تنها فیلتر بلکه محتوای بعضی از آنها به کلی حذف شد.

۹. سخت افزار شبکه از کجا تامین شده است؟

اکثر تجهیزاتی که توسط دولت ایران برای راه اندازی این شبکه استفاده شده، در زمان پیش از امضای برجام هسته‌ای و در بازار سیاه و با دور زدن تحریم‌های اقتصادی تهیه شده است. به گفته یک پیمانکار شبکه که با کمپین با ذکر اینکه نامش مطرح نشود صحبت کرد، به دلیل تحریم‌ها دستگاه‌های شرکت آمریکایی سیسکو به صورت «قاچاق تهیه شده است» و عملا فاقد پشتیبانی و طراحی سیسکو است که ممکن است در آینده، در صورت ادامه نحوه تهیه سخت‌افزارهایی که برای راه اندازی شبکه مورد استفاده قرار می‌گیرد، به دلیل نداشتن پشتیبانی عملا این شبکه با خطر افت کیفیت و یا از کار افتادن رو به رو است.

دسترسی نداشتن به شرکت تولید کننده این تجهیزات باعث می‌شود تا برای پیکره بندی و تنظیم این دستگاه‌ها برای شرایط ایران، این تجهیزات آنطور که باید کارایی نداشته باشند و در مواردی باعث اجیاد اختلال‌هایی در شبکه داخلی ایران شوند. به عنوان نمونه در موراد ماه ۱۳۹۵ که مقامات دادستانی دستور به مسدود کردن نه وب‌سایت خبری را دادند، برخی از کاربران ایرانی آنها را بدون فیلترینگ مشاهده می‌کردند و برخی دیگر فیلترینگ و حتی در مورد سایت معماری‌نیوز چند روز بعد از آنکه این وب‌سایت عملا حذف شده بود همچنان برای کاربران داخل قابل دسترس بود.

۱۰.با راه اندازی شبکه ملی اطلاعات سرنوشت فیلترینگ چه می شود؟

فیلتر اینترنت ادامه خواهد داشت. انتظار می‌رود فیلترینگ به روشی که در حال حاضر بر روی شبکه اینترنت ایران صورت می‌گیرد، بدون تغییر بر روی خارج از شبکه ملی اطلاعات متمرکز شود و به روش نسبتا جدیدی محتوای داخل شبکه ملی اطلاعات تحت کنترل در آید. به عبارت ساده‌تر آن دسته از محتوای که تحت کنترل مقامات ایرانی اجازه انتشار پیدا می‌کنند،‌ مانند سایت‌های خبری در صورت تخطی از قوانین جمهوری اسلامی با حذف رو به رو خواهند شد و آن دسته‌ای از محتوا که در داخل کشور تولید می‌شود اما کنترل آنها آسان نیست توسط سرویس‌های جستجو گر ملی سانسور و فیلتر خواهند شد.

بر اساس تحقیقات کمپین از آنجایی که در شبکه ملی اطلاعات قرار است میزبانی تمام سایت‌های ایرانی در داخل ایران صورت بگیرد اساسا این سایت‌ها قدرت انتشار مطالبی که مقامات قضایی آن را در تفسیر موسع و سلیقه‌ای خود از قوانین و عرف کشور قرار می دهند ندارند. بنابراین نیازی به اعمال فیلترینگ شدید بر روی این دست از محتوا نیست و عمده کنترل و فیلتر کردن محتوا در خروجی‌های موتورهای جستجوی ملی صورت می‌گیرد. به عنوان نمونه اگر کاربری در موتور جستجوی پارسی‌جو و یا یوز که از آنها به عنوان موتور جستجوی ملی یاد می‌شود عبارت‌هایی مانند XXX و یا porn که نماد‌های پورنوگرافی هستند را جستجو کنند، خود موتور جستجو پیغامی مبنی بر عدم یافتن هیچ محتوایی را نمایش خواهد داد در حالی که اگر از موتور جستجوی غیر ایرانی استفاده شود کاربر به صفحه فیلترینگ هدایت خواهد شد.

تصویر نتیجه جستجوی بی بی سی فارسی در موتور جستجوی ملی پارسی جو

تصویر نتیجه جستجوی بی بی سی فارسی در موتور جستجوی ملی پارسی جو

در نمونه‌ی دیگری اگر کاربر عبارت “بی بی سی فارسی” را در موتور جستجوی پارسی‌جو مورد جستجو قرار دهد مجموعه‌ای از اخبار و پروپاگاندای دولتی ایران در مورد شبکه بی‌بی‌سی فارسی را دریافت می‌کند و لینک وب‌سایت بی بی سی فارسی هرگز به کاربر ارایه نخواهد شد بلکه در دومین لینکی که به کاربر به عنوان وب‌سایت بخش فارسی بی بی سی فارسی نمایش داده میشود، وب سایتی جعلی با آدرس http://bbcpersian.net است به عبارت دیگر موتورهای جستجوی ملی عملا وظیفه هدایت و فیلترینگ محتوای داخلی این شبکه را برعهده دارند. نتیجه جستجوی هر نوع محتوای مرتبط با مضامین مخالفیت سیاسی و یا حقوق بشری عملا به محتوا و پروپاگاندای نهادهای امنیتی و فضایی منجر خواهد شد.

در هر نقطه‌ای از شبکه نیز که کاربر درخواست دسترسی به وب‌سایت و یا محتوای خارج از شبکه ملی اطلاعات را بدهد عملا همان سیستم فیلترینگ فعلی وظیفه کنترل و اجازه و یا عدم اجازه دسترسی به این وب‌سایت‌ها را بر عهده خواهد داشت.

* این نوشته در بخش بودجه شبکه ملی اینترنت تصحیح و به‌روز شده است.