وکلا زیر تیغ سرکوب حاکمیت
جمعه ۲۹ خرداد ۱۴۰۵ – همزمان با تشدید سرکوب در ایران، مقامهای جمهوری اسلامی بهطور فزایندهای جامعه مستقل وکلای کشور را هدف قرار دادهاند. تنها در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ میلادی دستکم ۳۲ وکیل بازداشت، احضار، تحت پیگرد قضایی یا زندانی شدهاند؛ موضوعی که نشاندهنده تلاشی نظاممند برای ارعاب وکلای مستقل، جلوگیری از دفاع حقوقی در پروندههای سیاسی و مصون نگه داشتن ناقضان حقوق بشر از پاسخگویی است.
به گفته هادی قائمی، مدیر کمپین حقوق بشر در ایران «حمله جمهوری اسلامی به وکلای مستقل، در واقع حمله به مفهوم حق دفاع است.»
قائمی افزود: «در شرایطی که هزاران زندانی سیاسی همچنان پس از سرکوب اعتراضات دی ۴۰۴ در زندان به سر میبرند، تلاش حکومت برای ارعاب، زندانی کردن و خاموش کردن صدای وکلای مستقل با این هدف صورت میگیرد که نقض حقوق بشر بدون هیچگونه نظارت و پاسخگویی ادامه پیدا کند و قربانیان از دسترسی موثر به عدالت محروم شوند.»
علاوه بر هزاران نفری که به دلیل اعتراضات دی ۴۰۴ در زندان هستند، اعدامهای سیاسی نیز به سطحی بیسابقه افزایش یافته است. تنها از مارس ۲۰۲۶ تاکنون، دستکم ۴۲ اعدام سیاسی انجام شده است؛ اعدامهایی که پس از محاکمههای شتابزدهای صورت گرفتهاند که در آنها متهمان از دادرسی عادلانه و دسترسی به وکلای مستقل محروم بودهاند و اعترافات اجباریِ اخذشده تحت شکنجه بهطور معمول مبنای صدور حکم قرار گرفته است.
تشدید آزار و اذیت وکلای مستقل از سوی حکومت و جلوگیری از پذیرش پروندههای سیاسی توسط آنان، به این معناست که شمار زیادی از مردم ایران یا سالها در زندان باقی خواهند ماند یا بر پایه پروندههای ساختگی و محاکمههای غیرقانونی به چوبه دار سپرده خواهند شد.
کمپین حقوق بشر ایران از سازمان ملل و دولتهای جهان میخواهد فورا:
- حملات جمهوری اسلامی علیه وکلای مستقل را بهطور قاطع محکوم کنند؛
- از مقامهای جمهوری اسلامی بخواهند تمامی اتهامات علیه وکلایی را که به دلیل دفاع از حقوق قانونی افراد زندانی شدهاند، فورا لغو کرده و آنان را بدون قید و شرط آزاد کنند؛
- از جمهوری اسلامی بخواهند به تعهدات خود ذیل حقوق بینالملل، از جمله اصول اساسی سازمان ملل درباره نقش وکلا، پایبند باشد؛ اصولی که استقلال و امکان فعالیت حرفهای وکلا را بدون ارعاب، آزار یا مداخله تضمین میکند.
فشار مضاعف بر وکلای فعال در شهرهای کوچک
در سالهای اخیر، با تشدید حملات حکومت به حرفه وکالت، تعداد وکلای مستقل حقوق بشر در ایران بهطور پیوسته کاهش یافته است. مقامهای جمهوری اسلامی با استفاده از بازداشت، تعقیب قضایی، تعلیق پروانه وکالت و زندانی کردن، وکلایی را که نقض حقوق بشر را به چالش میکشند، خاموش میکنند.
وکلای دادگستری بهطور معمول با اتهامهای مبهم و با انگیزهای سیاسی، از جمله «تبلیغ علیه نظام» و «نشر اکاذیب»، مواجه میشوند، از اشتغال به حرفه وکالت محروم میشوند و به دلیل دفاع از قربانیان نقض حقوق بشر و اعتراض به تخلفات دستگاه قضایی، زندانی میشوند.
بررسیهای کمپین حقوق بشر ایران نشان میدهد که فشارهای قضایی علیه وکلا در خارج از شهرهای بزرگ بهمراتب شدیدتر است؛ جایی که دسترسی به روندهای قضایی و نظارت عمومی بسیار محدودتر است. وکلایی که در شهرهای کوچک فعالیت میکنند، بهویژه هنگام پذیرش پروندههای سیاسی یا امنیتی، بیش از دیگران در معرض بازداشت، لغو پروانه وکالت و سایر اقدامات تنبیهی قرار دارند.
از سوی دیگر مقامهای قضایی و امنیتی با شگردهای مختلف از جمله تهدید و احضار و پروندهسازی وکلای مستقل شاغل در تهران را نیز زیر ضرب سرکوب قرار دادهاند.
یک وکیل حقوق بشر مطلع از وضعیت وکلا در شهرستانهای کشور به کمپین حقوق بشر ایران گفت: «نکته مهم اینجاست که اساسا در شهرهای کوچک پروندههای به اصطلاح امنیتی مشمول طرح و بررسی نمیشوند. پروندههای به اصطلاح امنیتی به دادگاههای انقلاب ارجاع میشود که این دادگاهها معمولا در مرکز استانها هستند و اصلا در شهرهای کوچک دادگاه انقلاب وجود ندارد. بنابراین به طور کلی دسترسی به وضعیت پرونده و اساسا امکان پیگیری و طرح و بررسی پرونده در مجامع قضایی شهرهای کوچک وجود ندارد. این خیلی موضوع را برای وکلایی که در شهرهای کوچک در زمینه پروندههای سیاسی و امنیتی فعال هستند، دشوار میکند و طبیعتا شدت برخورد قضایی با آنان نیز بیشتر است از جمله بازداشت و یا ممنوعیت از وکالت».
به گفته یک وکیل حقوق بشر ساکن تهران «شگردهای حاکمیت در برخورد و اعمال تهدید و فشار بر وکلای ساکن تهران بیشتر به یک نوعی «سرکوب نرم» نزدیک است. به نوعی مدیریت فضای موجود در بین وکلا با استفاده از شیوههایی که الزاما به بازداشت و زندان منجر نمیشود؛ مثلا پس از جنبش زن،زندگی،آزادی شمار بالایی از وکلای مستقل به مراجع قضایی احضار شدند و در این احضارها تهدید شدند که در صورت فعالیت در زمینه پروندههای سیاسی و امنیتی با مشکل روبرو خواهند شد و حتی از برخی تعهد گرفته شد. پس از اعتراضات دی ۴۰۴ و بعد هم شروع جنگ این رویه دوباره شروع شد. حتی دیدید که دو نفر از وکلا به دلیل اطلاعرسانی درباره پرونده یکی از محکومان به اعدام، به مراجع قضایی احضار شدند».
سرکوب نظاممند وکلا در ایران
در فاصله زمانی ۱۸ دی ۱۴۰۴ تا به امروز ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ ، دستکم ۳۲ وکیل دادگستری در ایران، بازداشت، احضار و یا در مراجع قضایی محکوم و راهی زندان شدند. این در حالیست که در همین فاصله زمانی دو وکیل دادگستری دیگر یعنی «گلاله وطندوست» در مریوان برای گذراندن دوران محکومیت خود راهی زندان و پس از چندی با پابند الکترونیکی به صورت مشروط آزاد شد و همچنین جواد علیکردی، وکیل محبوس در زندان وکیلآباد مشهد به ۱۸ سال حبس و مجازاتهای تکمیلی از جمله ممنوعیت مادامالعمر از وکالت، محکوم شد. جواد علیکردی برادر خسرو علیکردی وکیل حقوق بشر است که سال گذشته به شکل مشکوکی درگذشت.
۱.فاطمه روهنده، وکیل دادگستری در کرمان (بازداشت: اواخر اردیبهشت ۱۴۰۵ در پلیس فتای استان کرمان، به دلیل عضویت در یک شبکه اجتماعی داخلی به «نقض قرار نظارت» متهم شده) – این وکیل دادگستری وکالت چند نفر از بازداشتشدگان جنبش زن، زندگی، آزادی را به عهده داشت.
۲. الهام زراعتپیشه، عضو کانون وکلای استان فارس (بازداشت در ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ در شیراز، اتهام و دلیل بازداشت و محل نگهداری نامعلوم است).
۳. استاره انصاری، عضو کانون وکلای دادگستری استان فارس (بازداشت در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ در شیراز، اتهام و دلیل بازداشت و محل نگهداری نامعلوم است)
۴. بهار صحرائیان (بازداشت در ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ در شیراز) – این وکیل دادگستری پس از مراجعه به دادگاه انقلاب شیراز بهمنظور پیگیری امور وکالتی خود، بازداشت شد.
۵. نازنین برادران، عضو کانون وکلای دادگستری استان فارس (بازداشت او برای اولین بار در تاریخ چهارشنبه ۲۶ دی ۱۴۰۴ توسط صدا و سیمای جمهوری اسلامی و رسانهها و خبرگزاریهای رسمی منتشر شد ولی تاریخ دقیق بازداشت او مشخص نیست.)
۶. جعفر کشاورز، عضو کانون وکلای دادگستری استان فارس (بازداشت در ۸ بهمن ۱۴۰۴، اتهام و دلیل بازداشت و محل نگهداری نامعلوم است)
۷. مهران انصاری، عضو کانون وکلای دادگستری شیراز (بازداشت در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴، به اتهام تبلیغ علیه نظام به یک سال حبس تعزیری محکوم شد)
۸. محمد طریقت اسفنجانی، عضو کانون وکلای دادگستری آذربایجان ( از سوی دادگاه انقلاب به ۳ سال حبس تعزیری محکوم شده است)
۹. نسرین ستوده (بازداشت در ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ در تهران، آزاد با قرار وثیقه)
۱۰. سید محمدرضا رضوی فرد (در تاریخ ۵ خرداد ۱۴۰۵، جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات جمله «تبلیغ علیه نظام» در شعبه اول دادگاه انقلاب شهرستان قم برگزار شد. این وکیل دادگستری در نهایت به ۱۰ سال حبس محکوم شد.)
۱۱. امیر رئیسیان (احضار به دادسرای امنیت تهران به دلیل اطلاعرسانی درباره پرونده احسان حسینیپور از معترضان دی ۴۰۴ که به اعدام محکوم شده است. آزاد با قرار کفالت)
۱۲. میلاد پناهی پور (احضار به دادسرای امنیت تهران به دلیل اطلاعرسانی درباره پرونده احسان حسینیپور، آزاد با قرار کفالت)
۱۳. شیما قوشه، عضو کانون وکلای مرکز (بازداشت در ۲۷ دی ۱۴۰۴ در تهران، آزاد با قرار وثیقه)
۱۴. عنایتالله کراماتی، عضو مرکز وکلای قوهقضائیه در مشهد (بازداشت موقت از تاریخ شنبه ۲۰ دی ۱۴۰۴ در مشهد)
۱۵. حمید نوروزی، عضو کانون وکلای دادگستری استان فارس (بازداشت در تاریخ ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ در شیراز، آزاد با قرار وثیقه)
۱۶. هادی شریفزاده، عضو کانون وکلای مرکز (بازداشت در ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ در شیراز، آزاد با قرار وثیقه)
۱۷. مهدی انصاری، عضو کانون وکلای دادگستری استان فارس (بازداشت در ۸ بهمن ۱۴۰۴، محکومیت به ۵ سال حبس و ۲ سال ممنوعالخروجی به اتهام «اجتماع و تبانی به قصد بر هم زدن امنیت کشور)
۱۸. جعفر زارعی، عضو کانون وکلای دادگستری استان فارس (بازداشت در ۸ بهمن ۱۴۰۴، اتهام و دلیل بازداشت و محل نگهداری نامعلوم است.)
۱۹زهره جوانی، عضو کانون وکلای مرکز (بازداشت در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴، آزاد با قرار وثیقه
۲۰. حسین شکری، عضو مرکز وکلای قوه قضاییه استان ایلام (بازداشت ۵ بهمن ۱۴۰۴، آزاد با قرار وثیقه)
۲۱. امید دارابی، عضو کانون وکلای مرکز (بازداشت در ۹ بهمن ۱۴۰۴ در تهران)
۲۲. سپیده طاهری، عضو کانون وکلای دادگستری استان هرمزگان (بازداشت موقت از تاریخ یکشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ در بندرعباس، پس از احضار به دادسرای جنایی شیراز. اتهام و دلیل بازداشت و محل نگهداری نامعلوم است.)
۲۳. محمدهادی جعفرپور، عضو کانون وکلای دادگستری استان فارس (بازداشت در ۲۸ دی ۱۴۰۴ در شیراز، آزاد با قرار وثیقه)
۲۴. علیرضا فرزانه جاجرومی، عضو کانون وکلای استان خوزستان (بازداشت در ۱۹ دی ۱۴۰۴ در اهواز، آزاد با قرار وثیقه)
۲۵. مسعود شیرمردی شاهقاسمی، عضو کانون وکلای مرکز (بازداشت در ۱۹ دی در تهران، محبوس در زندان اوین)
۲۶. تیمور سالاری، عضو کانون وکلای استان هرمزگان (بازداشت در ۲۱ دی ۱۴۰۴ در جیرفت کرمان، محبوس در زندان جیرفت. اتهام و دلیل بازداشت نامعلوم است)
۲۷. امیر بهادریفر، عضو کانون وکلای استان خراسان (بازداشت در تاریخ ۲۰ دی ۱۴۰۴ در مشهد، اتهام و دلیل بازداشت نامعلوم است)
۲۸. مسعود درگینژاد، عضو کانون وکلای دادگستری استان خراسان (بازداشت در تاریخ ۲۰ دی ۱۴۰۴ در مشهد، آزاد با قرار وثیقه)
۲۹. بابک اسلامی فارسانی (احضار به شعبه ۴ بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب تهران) – بابک اسلامی فارسانی، وکیل دادگستری وکالت پرونده خانواده مهرشاد شهیدی، یکی از جان باختگان اعتراضات سال ۱۴۰۱ در اراک بوده است.
۳۰. محمود طراوتروی
۳۱. مسعود احمدیان
۳۲. نازنین سالاری
نازنین سالاری، محمود طراوتروی و مسعود احمدیان، سه وکیل دادگستری و فعالان شناختهشده حقوق زنان و کودکان ساکن شیراز، توسط شعبه اول دادگاه انقلاب این شهر هر یک به تحمل سه سال حبس و مجازاتهای تکمیلی محکوم شدند.
نازنین سالاری، محمود طراوتروی و مسعود احمدیان از بابت اتهام «اجتماع و تبانی به قصد انجام جرم علیه امنیت کشور» هر کدام به دو سال حبس و از بابت اتهام «فعالیت تبلیغی علیه نظام» هر یک به یک سال حبس محکوم شدهاند.
همچنین، هر سه وکیل علاوه بر حکم حبس، به عنوان مجازات تکمیلی به دو سال ممنوعیت از خروج از کشور همراه با ابطال گذرنامه محکوم گردیدهاند. محمود طراوتروی ، شاعر و عضو کانون نویسندگان ایران نیز هست.
